Tek bir o, üç zamir: he, she, it

Türkçenin hiç sormadığı soru

Türkçede o her işi görür: O doktor derken o kişinin kadın mı erkek mi olduğunu söylemen gerekmez; O masanın üstünde derken bir eşyadan söz ettiğini de ayrıca belirtmezsin. Türkçe konuşan biri, ömrü boyunca hiç “bu o hangi o?” diye sormak zorunda kalmamıştır.

İngilizce bu soruyu her cümlede sorar. Üçüncü tekil kişi üçe ayrılır:

• he: bir erkek, He is my new teacher.
• she: bir kadın, She is a nurse.
• it: bir eşya, bir hayvan, bir fikir, It is on the table.

Kural basit; zorluk, konuşurken bu seçimi bir saniyenin içinde yapmaktır. Türkçe konuşanlar he ile she’yi kuralı bilmedikleri için değil, beyinleri bu ayrımı hiç kullanmadığı için karıştırır. En deneyimli konuşanlar bile hızlı konuşurken, özellikle de anlatı uzadığında, ara ara kayar: hikâyenin başında she olan kişi üçüncü cümlede he olur.

Türkçede bu cümle O bir oyuncu, o da bir sanatçıdır ve kimin kadın kimin erkek olduğunu söylemene gerek yoktur. İngilizcede iki ayrı zamir şarttır.

it insan için kullanılmaz

it eşyalar, hayvanlar ve soyut şeyler içindir; bir insan için asla kullanılmaz, cinsiyetini bilmesen bile. Kapıyı çalan biri için Who is it? denir, ama kapıdan giren kişiden söz ederken he ya da she kullanılır. Cinsiyeti bilinmeyen ya da belirtilmek istenmeyen biri için bugün en yaygın seçenek they’dir: Someone called, but they didn't leave a message.

Evcil hayvanlar bir ara bölgedir: sahibi kedisinden çoğu zaman she ya da he diye söz eder, ama sokaktaki bir kedi için it doğaldır.

Zincirin devamı: him, her, it

Seçim yalnızca özne için değil, zamirin bütün biçimleri için geçerlidir. Türkçede onu, ona, onun hep aynı köktendir; İngilizcede her biri cinsiyete göre ayrılır:

Türkçe	erkek	kadın	eşya, hayvan
o	he	she	it
onu, ona	him	her	it
onun	his	her	its

Onu dün gördüm için I saw him yesterday ya da I saw her yesterday demen gerekir. Onun arabası için his car ya da her car. Türkçe konuşanların sık yaptığı bir hata da kişinin değil, sahip olunan şeyin cinsiyetine bakmaktır; oysa İngilizcede ölçü her zaman sahip olan kişidir. Bir kadının oğlu her son’dur, his son değil.

Özne asla düşmez

Türkçede özne zamiri çoğu zaman gereksizdir, çünkü fiilin eki kimin yaptığını söyler: Geliyor, Çalışıyorum. İngilizce fiilin böyle bir eki olmadığı için zamir her zaman yazılır: She is coming, I am working. Is coming ya da Works in a shop tek başına cümle değildir.

Türkçede hiç öznesi olmayan cümleler için İngilizce boş bir it kullanır: Soğuk → It is cold, Geç oldu → It is late. Bu it hiçbir şeyi göstermez; yalnızca öznenin yerini doldurur, çünkü İngilizce cümlenin öznesiz kalmasına izin vermez.

you: sen mi, siz mi?

Bir rahatlık: İngilizce, Türkçenin yaptığı başka bir ayrımı yapmaz. you hem sen, hem saygı bildiren siz, hem de çoğul sizdir. Patronuna da arkadaşına da you dersin; kibarlığı zamir değil, would, could, please gibi kelimeler taşır.

Nasıl oturur

he ile she arasındaki seçim bilgi değil, refleks meselesidir. Kuralı bir kez okumak yeter; refleksi kurmak için ise kadınlardan ve erkeklerden söz eden cümleleri, zamiri kendin seçerek, çok sayıda yazmak gerekir. Her yanlış seçimi o anda fark etmek önemlidir: konuşurken kimse seni düzeltmez, çünkü bağlamdan zaten anlaşılırsın; ama hata da o yüzden yıllarca kalır.