İngilizcede kibar konuşmak

Kibarlık nereden gelir

Türkçede kibar olmanın en kolay yolu zamirdir: tanımadığın birine siz dersin, fiil de ona uyar: Bakar mısınız?, Yardım edebilir misiniz? Bunun üstüne rica etsem, zahmet olmazsa, acaba gibi kelimeler eklenir.

İngilizcede bu araçların ilki hiç yoktur: you hem sen hem sizdir; patronuna da, garsona da, en yakın arkadaşına da you dersin. Kibarlığı zamir değil, fiilin biçimi ve cümlenin etrafındaki küçük kelimeler taşır. Türkçe konuşanlar bunu bilmediğinde, kelime kelime doğru ama kulağa sert gelen cümleler kurar: Give me a coffee, I want the bill. Dilbilgisi hatası yok, ama kaba.

would ve could: isteği yumuşatmak

İngilizcede bir şey isterken en sık kullanılan araç, isteği koşul kipine taşımaktır.

• I want a coffee. (Kahve istiyorum: doğrudan, bir çocuk gibi)
• I'd like a coffee, please. (Bir kahve rica ediyorum: doğal, kibar)

I would like, kısaltılmış hâliyle I'd like, bir şey istemenin standart kibar yoludur. Kafede, otelde, mağazada hep bu kullanılır.

Bir şey teklif ederken de aynı yapı kullanılır: Would you like some tea? (Çay alır mısınız?). Türkçedeki alır mısınız ile ister misiniz’in tam karşılığıdır.

Birinden bir şey yapmasını rica ederken can ve could gelir. Could, can’den bir derece daha kibardır:

• Can you help me? (Bana yardım edebilir misin?)
• Could you help me? (Bana yardım edebilir misiniz?)
• Could you possibly help me? (Acaba bana yardım edebilir misiniz?)

Türkçedeki -ebilir misin ile -ebilir misiniz arasındaki fark, İngilizcede kabaca can ile could arasındaki farka denk gelir.

please: her yere değil, ama çoğu yere

please Türkçedeki lütfen’den daha sık kullanılır ve onun kadar resmî değildir. İngilizcede bir şey isterken please demeyi unutmak, Türkçede lütfen demeyi unutmaktan daha kaba algılanır. Genellikle cümlenin sonuna gelir: Can we have some salt and pepper, please?

Bir uyarı: tek başına emir kipiyle birlikte kullanılan please her zaman yetmez. Please give me the menu kabul edilebilir ama biraz sert durur; Could I have the menu, please? çok daha doğaldır. İngilizcede kibar istek çoğu zaman bir soru biçimindedir.

Yumuşatmalar

İngilizce konuşanlar, özellikle İngilizler, bir şeyi doğrudan söylemekten kaçınır ve cümleyi küçük kelimelerle yumuşatır:

• I think… / I'm afraid…: I'm afraid we're closed. (Maalesef kapalıyız.)
• a bit, a little: It's a bit expensive. (Biraz pahalı. Gerçekte: çok pahalı.)
• Sorry, but…: Sorry, but I don't agree.
• Do you mind if…?: Do you mind if I open the window? (Pencereyi açmamın sakıncası var mı?)

Türkçede Bu fikir kötü demek, samimi bir ortamda kabul edilebilir. İngilizcede aynı şey çoğu zaman I'm not sure that's the best idea diye söylenir. Doğrudanlık Türkçede dürüstlük gibi algılanabilir; İngilizcede ise çoğu zaman kabalık gibi.

Teşekkür, özür ve küçük kelimeler

Thank you / thanks. İngilizcede çok sık teşekkür edilir: garsona, kasiyere, kapıyı tutan birine. Thanks daha samimidir, Thank you her yerde kullanılır.

Sorry ve excuse me. Excuse me birinin dikkatini çekmek ya da yol istemek içindir (Pardon, bakar mısınız?): Excuse me, is this seat free? Sorry ise özür dilemek, bir de duymadığın bir şeyi tekrar ettirmek içindir: Sorry? (Efendim?). İngilizler sorry’yi o kadar sık kullanır ki biri ayağına bastığında ikiniz de sorry dersiniz.

Hitaplar. Türkçede abi, abla, hocam, bey, hanım gibi hitaplar her yerdedir. İngilizcede bunların çoğunun karşılığı yoktur. Tanımadığın birine genellikle hitapsız seslenirsin: Excuse me… Sir ve madam yalnızca hizmet sektöründe ya da çok resmî ortamlarda kullanılır. Öğretmene teacher diye seslenmek de Türkçedeki hocam’dan geçen bir alışkanlıktır; İngilizcede Mr Smith, Ms Jones ya da yalnızca adıyla seslenilir.

İstemeden kaba görünen kalıplar

• Give me… → Could I have…, please?
• I want… → I'd like…
• What? (duymadığında) → Sorry? ya da Pardon?
• Repeat, please. → Could you say that again, please?
• You must come. (davet ederken) → You should come! ya da Would you like to come?

Son örnek ilginçtir: Türkçede mutlaka gelmelisin sıcak bir davettir; İngilizcede you must ise bir zorunluluk, hatta emir gibi duyulabilir.

Nasıl alışılır

Kibarlık kalıpları kurallardan değil, tekrar tekrar kullanılan hazır cümlelerden öğrenilir. I'd like…, Could you…?, Would you like…? kalıplarını birkaç düzine farklı cümlede kendin kurduğunda, I want demek sana da tuhaf gelmeye başlar. Ve bu, dilbilgisi hatalarından çok daha fazla fark edilen bir şeydir: dilbilgisi hatası yapan biri anlayışla karşılanır, kaba görünen biri ise pek nadiren.