Yalancı eşler: sandığın anlama gelmeyen İngilizce kelimeler

Tanıdık görünen tuzaklar

Türkçe son iki yüzyılda Batı dillerinden binlerce kelime aldı, çoğunu da Fransızcadan. Bu kelimelerin büyük kısmı İngilizcede de var ve sana İngilizcede bedava bir kelime hazinesi kazandırıyor: televizyon, istasyon, problem, otel. Ama bir kısmı Türkçeye geçerken anlam değiştirdi ya da zaten başka bir anlamla geldi. Bunlara yalancı eş denir: İngilizce kelimeye benzerler, ama aynı şeyi söylemezler.

Yalancı eşler tehlikelidir, çünkü sözlüğe bakmayı aklına bile getirmezsin. Kelimeyi tanıdığını düşünürsün ve cümle yanlış anlaşılır, hem de kimse sana düzeltme yapmadan.

En sık karşılaşılanlar

sympathetic ≠ sempatik. Türkçede sempatik biri hoş, cana yakın biridir. İngilizcede sympathetic biri, birinin derdini anlayan, ona duygudaşlık gösteren kişidir. He is very sympathetic “çok sempatik” değil, “çok anlayışlı, şefkatli” demektir. Sempatik biri için İngilizcede nice, likeable, friendly denir.

actual ≠ aktüel. Türkçede aktüel güncel demektir. İngilizcede actual “gerçek, asıl” anlamına gelir: the actual price, asıl fiyat. actually de “aslında” demektir, “şu sıralar” değil. Güncel için current, topical kullanılır.

condition ≠ kondisyon. Türkçede kondisyon fiziksel dayanıklılıktır. İngilizcede condition genel olarak “durum, koşul” demektir: in good condition, iyi durumda; on one condition, bir şartla. Spor için söylemek istediğin şey fitness ya da stamina’dır.

preservative ≠ prezervatif. Belki de en utandırıcı olanı. İngilizcede preservative gıdadaki koruyucu maddedir: no preservatives, koruyucu içermez. Türkçedeki prezervatifin karşılığı ise condom’dur.

pathetic ≠ patetik. Türkçede patetik daha çok “aşırı duygusal, abartılı” anlamında kullanılır. İngilizcede pathetic çoğu zaman aşağılayıcıdır: “acınacak hâlde, rezil”. Birine söylerken dikkat.

magazine ≠ magazin. Türkçede magazin ünlülerin hayatı, dedikodu haberleridir. İngilizcede magazine her türlü dergidir: bir bilim dergisi de magazine’dir. Magazin haberleri için celebrity news ya da gossip denir.

control ≠ kontrol etmek (her zaman). Türkçede kontrol etmek çoğu zaman “bakmak, gözden geçirmek” demektir: kapıyı kontrol et. İngilizcede control “yönetmek, hâkim olmak” anlamındadır. Gözden geçirmek için check denir: Check the door, Can you check my homework?

speaker ≠ spiker. Türkçede spiker haber okuyan ya da maç anlatan kişidir. İngilizcede speaker konuşmacıdır, bir de hoparlör. Haber spikeri newsreader ya da news presenter’dır.

Tersten tuzaklar: İngilizcede başka söylenen kelimeler

Bir de Batı dillerinden gelmiş gibi duran, ama İngilizcede o anlamda kullanılmayan Türkçe kelimeler vardır:

• smokin İngilizcede tuxedo (İngiltere’de dinner jacket) olur. Smoking sigara içmek demektir.
• pansiyon İngilizcede guesthouse’tur; pension emekli maaşıdır.
• kombi İngilizcede boiler ya da combi boiler’dır.
• kuaför İngilizcede hairdresser’dır.
• otogar İngilizcede bus station ya da coach station’dır.

Gerçek arkadaşlar

Her benzer kelime tuzak değildir. Yüzlercesi Türkçedeki anlamıyla İngilizcede de vardır ve sana zaman kazandırır:

station, hotel, taxi, doctor, problem, film, salad: bunlar güvenle kullanılabilir. Fark çoğunlukla yazımda ve telaffuzdadır: Türkçe kelimeyi duyduğu gibi yazmış, İngilizce ise eski yazımını korumuştur.

Nasıl korunursun

Yalancı eşlerden kaçmanın yolu, kelimeyi listeden değil cümleden öğrenmektir. Sympathetic’i bir cümlenin içinde, gerçek anlamıyla birkaç kez görüp kendin kullandığında, Türkçedeki sempatik artık araya girmez. Tanıdık görünen bir kelimeyle karşılaştığında da kendine kısa bir soru sor: bu cümlede Türkçedeki anlamı oturuyor mu? Oturmuyorsa, büyük ihtimalle bir yalancı eşle karşı karşıyasın.