Zaten bildiğin İngilizce kelimeler

Sıfırdan başlamıyorsun

Türkçe ile İngilizce akraba değildir. Anne, ev, su, gitmek: temel kelimelerin hiçbiri birbirine benzemez. Bu yüzden Türkçe konuşan biri, İngilizceye bir Almandan ya da bir Fransızdan çok daha az kelimeyle başlar.

Ama hiç kelimesiz değil. Türkçe son iki yüzyılda Batı dillerinden binlerce kelime aldı ve bunların önemli bir kısmı İngilizcede de var. Üstüne son otuz yılda doğrudan İngilizceden gelen kelimeler eklendi. Toplamda, sana tanıdık gelecek birkaç yüz İngilizce kelime var.

Fransızca üzerinden gelenler

Türkçeye Batı’dan giren kelimelerin çoğu Fransızcadan geldi. İngilizce de yüzlerce yıl Fransızcadan kelime aldı. Sonuç: Türkçe ile İngilizce, Fransızca sayesinde ortak bir kelime hazinesini paylaşır.

• Ulaşım ve şehir: otobüs → bus, taksi → taxi, istasyon → station, otel → hotel, restoran → restaurant, park → park.
• Ev ve günlük hayat: televizyon → television, radyo → radio, telefon → telephone, lamba → lamp.
• Yiyecek: salata → salad, çikolata → chocolate, limon → lemon, sandviç → sandwich.
• Meslekler ve kurumlar: doktor → doctor, polis → police, ambulans → ambulance, banka → bank.
• Soyut kelimeler: problem, enerji → energy, demokrasi → democracy, teknoloji → technology, ekonomi → economy.

Bunların yazımı farklıdır, çünkü Türkçe kelimeyi duyduğu gibi yazdı, İngilizce ise eski yazımını korudu. Bir de Türkçedeki -yon sonu var: televizyon, istasyon, organizasyon. İngilizcede bu son neredeyse her zaman -tion ya da -sion olur ve “şın” diye okunur: station “stey-şın”, television “te-lı-vi-jın”.

Doğrudan İngilizceden gelenler

Son yıllarda Türkçeye özellikle teknoloji, iş ve spor dünyasından doğrudan İngilizce kelimeler girdi. Bunların çoğunu zaten İngilizce yazımıyla tanıyorsun:

• Teknoloji: online, e-mail, laptop, selfie, web, link, mouse.
• İş: meeting, deadline, feedback, marketing, CEO.
• Spor: futbol → football, basketbol → basketball, voleybol → volleyball, korner → corner, ofsayt → offside.

Bunlar en kolay kazançtır, ama iki şeye dikkat: Türkçede kullanıldıkları anlam bazen daha dardır, ve telaffuzları Türkçeleşmiştir. Futbol İngilizcede “fut-bol” değil, “fut-bool” gibi okunur; meeting de Türkçedeki gibi her harfiyle değil.

Telaffuzda dikkat

Ortak kelimelerin en büyük tuzağı, onları Türkçe okumaktır. Bir İngiliz, Türkçe söylenmiş televizyon’u büyük ihtimalle anlar; ama restoran’ı “res-to-ran” diye söylersen bir an duraksar, çünkü İngilizcede restaurant “res-tı-ront” gibi, vurgu ilk hecede söylenir. Ortak bir kelimeyi kullanmadan önce bir kez de İngilizce nasıl okunduğunu dinle.

Vurgu en büyük farktır. Türkçede bu kelimelerin çoğu son heceden vurgulanır: televizYON, ekonoMİ. İngilizcede vurgu genellikle başa yakındır: TElevision, eCOnomy.

Yalancı eşlere dikkat

Ortak kelimelerin hepsi aynı anlama gelmez. Türkçede sempatik hoş biri demektir, İngilizcede sympathetic ise anlayışlı, şefkatli biri. Aktüel güncel demektir, actual ise gerçek. Bunlar için ayrı bir yazımız var. Genel kural şu: tanıdık bir kelime bir cümlede tuhaf duruyorsa, büyük ihtimalle başka bir anlamı vardır.

Ne kadar işe yarar

Ortak kelimeler okurken çok yardımcı olur: bir gazete haberinde the government announced a new economic program cümlesinin yarısı sana tanıdık gelir. Konuşurken ise sanıldığı kadar yardımcı olmazlar, çünkü günlük konuşmanın asıl yükünü taşıyan kelimeler (be, have, go, get, take, the, with) hiçbir Türkçe kelimeye benzemez. Ortak kelimeler dilin kuyruğunda bir avantajdır, çekirdeğinde değil. Yani tanıdık kelimelerden faydalan, ama asıl çalışmanı en sık kullanılan küçük kelimelere ayır.