Czasowniki frazowe rozdzielne i nierozdzielne

Polski robi przedrostkiem to, co angielski robi osobnym słówkiem po czasowniku: wychować to bring up, odebrać to pick up, zawieść to let down, oddzwonić to call back. To słówko to partykuła. Znasz już takie czasowniki bez dopełnienia (grow up, wake up). Ta lekcja odpowiada na jedno pytanie: gdzie stoi dopełnienie?

Polski przedrostek jest przyklejony do czasownika i nigdy się nie odrywa. Angielska partykuła w części czasowników może się odsunąć i wpuścić dopełnienie między siebie a czasownik, a w innych nie może. Te pierwsze to czasowniki rozdzielne (separable), drugie to nierozdzielne (inseparable).

Czasowniki rozdzielne: z rzeczownikiem dwa szyki

Dopełnienie-rzeczownik może stać po partykule ALBO między czasownikiem a partykułą. Oba szyki są poprawne i znaczą to samo.

• She picked up her son. = She picked her son up.
• They brought up three children. = They brought three children up.
• Don't let down your friends. = Don't let your friends down.

Czasowniki rozdzielne: z zaimkiem tylko jeden szyk

Gdy dopełnieniem jest zaimek (me, you, him, her, it, us, them), wyboru nie ma: zaimek MUSI stanąć w środku, między czasownikiem a partykułą. Tu polski odruch prowadzi w złą stronę: po polsku zaimek stoi zaraz za czasownikiem (odbiorę ją, oddzwonię do niego), więc kusi, żeby partykułę postawić przed zaimkiem.

Najczęstszy błąd Polaka: I called back him. To kalka z oddzwoniłem do niego. Z zaimkiem zawsze rozdzielaj: czasownik + zaimek + partykuła, czyli I called him back.

Czasowniki nierozdzielne: dopełnienie zawsze po partykule

Tu partykuła działa jak przyimek i trzyma się czasownika, tak jak w polskim liczyć na kogoś czy wpaść na kogoś. Dopełnienie, rzeczownik czy zaimek, zawsze stoi PO niej. Znaczenia po polsku: look after to opiekować się, take after to być podobnym do starszego krewnego, count on to liczyć na, run into to wpaść na kogoś, spotkać przypadkiem.

Uważaj na look after: polskie opiekować się kimś nie ma przyimka, więc nic nie podpowiada, że after ma zostać przy look. A zostaje zawsze. Błędne są She looks her grandmother after i He takes him after.

Czasowniki trzyczłonowe: nigdy nie rozdzielaj

Czasownik + partykuła + przyimek. Są ZAWSZE nierozdzielne, a dopełnienie stoi na samym końcu. Ostatni przyimek często pokrywa się z polskim: get on with to dogadywać się z, fall out with to pokłócić się z. Pozostałe: look up to to podziwiać, put up with to znosić kogoś lub coś.

Czasowniki bez dopełnienia

Niektóre czasowniki frazowe nie mają dopełnienia, więc nie ma czego ustawiać, a partykuła po prostu idzie za czasownikiem: Their parents broke up last year. We argued, but we made up the next day. She grew up in a big family. Gdy dodasz osobę, część z nich staje się trzyczłonowa: fall out → fall out with someone, break up → break up with someone.

Polskie odpowiedniki tych czasowników są zwrotne: rozstać się, pogodzić się, pokłócić się. Angielski nie ma tu odpowiednika się. Nie dodawaj żadnego zaimka po break up, make up ani fall out.

Skąd wiadomo, jakiego typu jest czasownik? Uczysz się tego razem z nim. Dobry nawyk: zapamiętuj nowy czasownik frazowy z someone we właściwym miejscu, np. bring someone up, ale look after someone.