Terminy gramatyki angielskiej

Rzeczownik

Słowo, które nazywa osobę, rzecz, miejsce albo pojęcie: book, city, love. Angielskie rzeczowniki nie mają rodzaju ani przypadków. Zmieniają się tylko w liczbie mnogiej, najczęściej przez dodanie -s: book, books. Stół, książka i okno to w angielskim jednakowo it.

Liczba mnoga

Forma rzeczownika oznaczająca więcej niż jedną rzecz. Zwykle tworzy się ją przez -s albo -es (cars, boxes), ale najczęstsze rzeczowniki bywają nieregularne: man, men; child, children; person, people. W przeciwieństwie do polskiego przymiotnik nie zmienia się w liczbie mnogiej: red cars, nigdy reds cars.

Przedimek

Krótkie słowo przed rzeczownikiem: nieokreślony a lub an i określony the. W polszczyźnie nie ma przedimków, dlatego są one dla Polaków jedną z największych trudności. A stawia się, gdy mowa o jakimś, dowolnym egzemplarzu albo o czymś po raz pierwszy, the, gdy słuchacz wie, o który chodzi. Przed zawodem przedimek jest obowiązkowy: She is a teacher, choć po polsku mówimy po prostu „jest nauczycielką”.

Policzalny

O rzeczowniku, który można policzyć: a book, two books. Policzalny rzeczownik w liczbie pojedynczej nigdy nie stoi sam; potrzebuje a, the, my albo innego określenia. I have car jest błędem, poprawnie I have a car.

Niepoliczalny

O rzeczowniku, którego się nie liczy: water, bread, money, advice, information. Nie łączy się z a i nie ma liczby mnogiej. Część rzeczowników policzalnych po polsku jest w angielskim niepoliczalna: mówi się some advice (kilka rad) i some information (informacje), nigdy advices ani informations.

Zaimek

Słowo, które zastępuje rzeczownik. Zaimki osobowe w funkcji podmiotu (I, you, he, she, it, we, they) są w angielskim obowiązkowe, choć po polsku często je pomijamy: „idę” to I am going. Zaimki w funkcji dopełnienia (me, him, her, us, them) mają jedną formę zamiast wszystkich polskich przypadków: with me, for me, about me. Zaimki dzierżawcze (my, your, his, her) wybiera się według właściciela i nie mają odpowiednika polskiego „swój”.

Podmiot

To, kto wykonuje czynność albo o czym mowa w zdaniu, zwykle przed czasownikiem: My sister works here. W angielskim podmiot musi być zawsze, nawet tam, gdzie po polsku go nie ma: „pada” to it is raining, „jest zimno” to it is cold.

Dopełnienie

Rzecz albo osoba, której dotyczy czynność: We drink coffee, I see him. Po polsku dopełnienie rozpoznaje się po końcówce przypadku, więc może stać w różnych miejscach zdania. Po angielsku rozpoznaje się je po miejscu: stoi po czasowniku.

Szyk

Kolejność słów w zdaniu. Polski, dzięki końcówkom, pozwala na swobodny szyk: „Anna kocha Piotra” i „Piotra kocha Anna” znaczą to samo. W angielskim to szyk mówi, kto co robi: podmiot, czasownik, dopełnienie, a potem miejsce i czas. Anna loves Peter i Peter loves Anna to dwa różne zdania.

Czasownik posiłkowy

Czasownik, który pomaga zbudować formę innego czasownika: be, have, do. Szczególnie ważne jest do, które nie ma polskiego odpowiednika: w czasie teraźniejszym i przeszłym prostym tworzy pytania i przeczenia (Do you like it?, She doesn't work, Did you see it?). Polskie „czy” i „nie” wystarczają; angielski potrzebuje do tego osobnego czasownika.

Forma podstawowa

Forma czasownika bez żadnej końcówki: work, go, be. To forma ze słownika. Używa się jej po to, po czasownikach modalnych (I can swim) oraz po do, does i did w pytaniach i przeczeniach: Does she work?, I didn't go. Po did czasownik zawsze wraca do formy podstawowej: didn't see, nigdy didn't saw.

Trzecia osoba

Forma czasownika po he, she, it albo po rzeczowniku w liczbie pojedynczej. W czasie present simple to jedyna osoba, która ma końcówkę: -s (she works, he lives). Polski czasownik zmienia się w każdej osobie, angielski tylko w tej jednej, i właśnie dlatego to -s tak łatwo zgubić.

Czas

Forma czasownika, która umieszcza czynność w czasie i pokazuje, jak ją widzimy. Polski ma trzy czasy i dwa aspekty, angielski więcej czasów i żadnego aspektu w polskim sensie. Angielskie czasy nie odpowiadają polskiemu podziałowi na dokonane i niedokonane: „widziałem” i „zobaczyłem” to w zdaniu o wczorajszym dniu jednakowo I saw.

Present simple

Czas teraźniejszy prosty: I work, she works. Opisuje to, co dzieje się zwykle, regularnie albo zawsze: zwyczaje, fakty, stany. She works in a shop znaczy, że to jej praca, a nie że pracuje właśnie w tej chwili. Pytania i przeczenia tworzy się z do lub does.

Present continuous

Czas teraźniejszy ciągły: I am working, she is reading. Opisuje czynność, która trwa teraz albo w tym okresie. Buduje się go z be i formy z -ing. Polski ma jeden czas teraźniejszy na obie sytuacje, więc „czytam” to raz I read, a raz I am reading.

Past simple

Czas przeszły prosty: I worked, she saw. Opisuje zakończoną przeszłość, zwłaszcza gdy podany jest konkretny moment: yesterday, last week, in 2010. Obejmuje oba polskie aspekty. Ma jedną formę dla wszystkich osób i obu rodzajów: I worked to zarówno „pracowałem”, jak i „pracowałam”.

Present perfect

Czas, którego polszczyzna nie ma: I have seen, she has lived. Łączy przeszłość z teraźniejszością: mówi o rezultacie, doświadczeniu albo o stanie, który trwa do dziś. „Mieszkam tu od trzech lat” to po angielsku I have lived here for three years, a nie I live here. Nie łączy się z konkretnym momentem w przeszłości: I saw him yesterday, nigdy I have seen him yesterday.

Czasowniki nieregularne

Czasowniki, których formy przeszłej nie tworzy się przez -ed: go, went, gone; see, saw, seen; buy, bought. Są wśród nich niemal wszystkie najczęściej używane czasowniki, więc trzeba je opanować wcześnie. Ich formy są takie same dla wszystkich osób.

Forma z -ing

Forma czasownika z końcówką -ing: working, reading, swimming. Występuje w czasach ciągłych (I am reading) i jako rzeczownik odczasownikowy (Swimming is fun). Przy jej tworzeniu nieme -e znika (make, making), a po krótkiej samogłosce spółgłoska się podwaja (sit, sitting).

Czasownik modalny

Czasownik, który wyraża możliwość, umiejętność, obowiązek albo uprzejmą prośbę: can, must, would, should. Nie odmienia się (nigdy -s), nie łączy się z do i stoi przed formą podstawową bez to: She can swim, You must go. Uwaga: mustn't to „nie wolno”, a nie „nie musisz”.

Czasownik frazowy

Czasownik z partykułą, który razem tworzy nowe znaczenie: get up (wstawać), give up (poddać się), look after (opiekować się). Znaczenia często nie da się wywnioskować z części. Polszczyzna oddaje podobne odcienie przedrostkami (wstać, wyjść, wrócić), angielski robi to słówkiem po czasowniku.

Partykuła

Krótkie słowo, które w czasowniku frazowym stoi po czasowniku i zmienia jego znaczenie: up, down, out, back. Odmienia się tylko czasownik, partykuła pozostaje bez zmian: get up, got up. W przeciwieństwie do przyimka może kończyć zdanie: She got up.

Przymiotnik

Słowo opisujące rzeczownik: red, big, beautiful. Angielski przymiotnik nigdy się nie odmienia: nie zmienia się w rodzaju, liczbie ani przypadku. Stoi przed rzeczownikiem (a red car) albo po be (The car is red).

Stopień wyższy

Forma przymiotnika do porównywania dwóch rzeczy: smaller, bigger, more expensive. Krótkie przymiotniki dostają -er, dłuższe poprzedza się słowem more. Liczy się sylaby angielskiego słowa, a nie polskiego. Porównywaną rzecz wprowadza than, odpowiednik polskiego „niż”: bigger than a dog.

Stopień najwyższy

Forma przymiotnika oznaczająca najwyższy stopień cechy: the tallest, the best, the most famous. Zawsze z the, choć po polsku przed „najlepszy” nic nie stoi.

Przysłówek

Słowo, które określa czasownik, przymiotnik albo całe zdanie: quickly, well, always, here. Przysłówki częstotliwości (always, often, never) stoją przed czasownikiem głównym, ale po be: I always work, ale I am always late.

Przyimek

Krótkie słowo przed rzeczownikiem, które pokazuje miejsce, czas albo relację: in, on, at, with, for. Tam, gdzie polski używa końcówki przypadku, angielski często potrzebuje przyimka: „nożem” to with a knife, „autobusem” to by bus. Przyimki rzadko odpowiadają sobie jeden do jednego: „w poniedziałek” to on Monday, a „w domu” to at home.

Przeczenie

Zaprzeczenie zdania. W angielskim w zdaniu może być tylko jedno przeczenie. Polskie „nikt nic nie wie” ma trzy, angielskie Nobody knows anything ma jedno. W czasie present simple i past simple przeczenie tworzy się z don't, doesn't albo didn't, a przy be i czasownikach modalnych wystarczy not: I am not, she can't.

Pytanie tak/nie

Pytanie, na które odpowiada się „tak” albo „nie”. Po polsku wystarcza intonacja albo „czy”. W angielskim trzeba zmienić szyk: be albo czasownik modalny przechodzi przed podmiot (Are you ready?, Can she swim?), a przy pozostałych czasownikach na początku staje do, does albo did (Do you like it?).

Krótka odpowiedź

Odpowiedź na pytanie tak/nie, która powtarza czasownik posiłkowy albo modalny z pytania: Yes, I do, No, she isn't, Yes, they can. Samo yes jest poprawne, ale brzmi dość sucho; krótka odpowiedź jest naturalniejsza.

Słowo pytające

Słowo, od którego zaczyna się pytanie szczegółowe: what, where, who, when, why, how. Po nim następuje szyk pytania tak/nie: Where do you live?, What is your name? Nie można pominąć do jak w polskim „Gdzie mieszkasz?”.

Tryb rozkazujący

Forma czasownika do wydawania poleceń, próśb i rad: Sit down, Don't cross here, Let's go. To po prostu forma podstawowa, bez podmiotu, taka sama dla jednej osoby i dla wielu. Polskie „chodźmy” to let's go.

Skrót

Połączenie dwóch słów w jedno z apostrofem: I'm (I am), she's (she is albo she has), don't (do not), can't (cannot). W mowie i w swobodnym tekście skróty są normą, a pełne formy brzmią formalnie albo emfatycznie. W krótkiej odpowiedzi twierdzącej skrótu się nie używa: Yes, I am, nie Yes, I'm.