can: umiejętność i możliwość

Polski ma na to aż trzy czasowniki: umieć (umiejętność, której się nauczyłeś: umiem pływać), potrafić i móc (coś jest możliwe: mogę przyjść). Angielski ma jedno słowo na wszystkie trzy: can. I can swim to „umiem pływać”, a I can hear you to „słyszę cię”. Tak jak po polsku, po can stoi drugi czasownik, tylko że zamiast bezokolicznika jest to goła forma podstawowa. Różnice zaczynają się przy odmianie, przeczeniu i pytaniu.

Jedna forma dla wszystkich osób

Polskie umieć i móc odmieniają się (umiem, umiesz, umie), a can nie zmienia się nigdy. Nie dostaje -s w trzeciej osobie, choć zwykłe czasowniki je dostają (she swims). Czasownik po nim to goła forma podstawowa: bez -s i bez to. Polski bezokolicznik pływać to jedno słowo, a z angielskich słowników znasz to swim. Po can to to znika. She can swims i She can to swim są błędne, poprawnie jest tylko She can swim.

Przeczenie: not idzie zaraz po can

To akurat działa jak po polsku: przeczenie stawiasz przy samym can, tak jak polskie nie przy umiem. Nie ma tu do ani does. Pełna forma cannot pisze się łącznie, jednym słowem, a w mowie prawie zawsze używa się skrótu can't.

• I can't drive.
• He can't cook.
• They cannot hear you.

Pytania: can przechodzi przed podmiot

Po polsku pytasz słowem czy albo samą intonacją: Czy umiesz pływać? Po angielsku can przechodzi przed podmiot, tak samo jak is i are. Nie ma do, które zastępowałoby polskie czy: mówisz Can you swim?, a nie Do you can swim?. Słowo pytające stawiasz na samym początku: What can you cook?, Where can she park?

Krótka odpowiedź powtarza can

Tu też jest jak po polsku. Na Umiesz pływać? odpowiadasz Umiem. / Nie umiem., a na pytanie z can odpowiadasz krótko, powtarzając samo can: Yes, I can. / No, I can't. Czasownika głównego nie powtarzasz, bo Yes, I can swim to już pełne zdanie, a nie krótka odpowiedź.

Trzy wzory obok siebie

Znasz już trzy sposoby, w jakie angielski tworzy przeczenia i pytania. Wybór zależy od czasownika w zdaniu:

Najczęstsze błędy Polaków przy can biorą się z odmiany i z czy. Po pierwsze, nie dodawaj -s (She cans swim) ani to (She can to swim), bo can się nie odmienia. Po drugie, nie tłumacz czy jako do: nigdy Do you can swim? ani I don't can swim. can samo idzie na początek pytania i samo przyjmuje not. I jeszcze jedno: przy hear i see angielski chętnie dodaje can tam, gdzie po polsku wystarczy słyszę albo widzę.

W tej lekcji can znaczy tylko, że ktoś umie albo jest w stanie coś zrobić: to umiejętność albo coś możliwego w tej chwili. Polskie móc w sensie „wolno mi” (pozwolenie) i prośby z can przyjdą później.