A1, A2, B1 aslında ne demek?

Bu harfler nereden geliyor

Diller için Avrupa Ortak Başvuru Metni (İngilizce kısaltmasıyla CEFR), kursların, sertifikaların ve iş ilanlarının harflerinin arkasındaki ölçektir. Avrupa Konseyi tarafından 2001’de yayımlandı ve temel fikri tek bir cümleye sığar: bir seviye, ne çalıştığını değil, dille neler yapabildiğini anlatır. Altı basamağı vardır: temel kullanıcı için A1 ve A2, bağımsız kullanıcı için B1 ve B2, yetkin kullanıcı için C1 ve C2.

Türkiye’de bu harflerle her yerde karşılaşırsın. Okullardaki İngilizce öğretim programı bu ölçeğe dayanır, dil kursları “B1 kuru” açar, yurt dışındaki üniversiteler B2 ister. Tanımlar bilerek somut görevler üzerine kurulmuştur. Onları yararlı kılan da budur, şişirmeyi kolaylaştıran da: bir kurs her şeye A2 diyebilir, kimse kontrol etmez.

Her seviye somut olarak ne demek

A1. Kendini tanıtabilir, nerede yaşadığın ve ne iş yaptığın hakkında basit sorular sorup cevaplayabilir, sana yavaş ve açık konuşan birini anlayabilirsin. Birkaç kalıp cümleyle bir dükkânda ya da kafede idare edersin. Cümleler basittir, geniş zamandadır ve her biri çaba ister.

A2. Günlük durumlarla başa çıkarsın: yol sormak, alışveriş yapmak, doktordan randevu almak, hafta sonu planlarını anlatmak. Aileni, işini ve geçmişini basitçe anlatabilir, başkaları arasındaki gündelik bir sohbetin ana hatlarını yakalayabilirsin. Elinde bir geçmiş zaman ve bir gelecek zaman vardır, ama biçimler hâlâ düşünmeni gerektirir.

B1. Bir seyahatte ya da o ülkede kalırken karşılaşacağın durumların çoğunun üstesinden gelirsin. Tanıdık konulardaki açık bir konuşmanın ana fikrini anlar, bir deneyimi anlatır, bir görüşü gerekçelendirirsin. Hatalarla da olsa, karşındakinin fazla yavaşlamasına gerek kalmadan gerçek bir sohbet yürütürsün. Bir dilin yalnızca ziyaret etmek için değil, içinde yaşamak için kullanılabilir hâle geldiği seviye budur.

B2. Karmaşık bir metnin ana fikrini anlar, kendi alanındaki soyut ya da teknik konular dahil, anadili İngilizce olanlar arasındaki bir sohbeti takip edersin. Anadili İngilizce olan biriyle konuşmanın iki taraf için de yorucu olmayacağı kadar akıcı konuşursun. Hatalar azalır ve artık yanlış anlaşılmaya yol açmaz.

C1 ve C2. Sosyal hayatta, eğitimde ve işte dilin esnek ve etkili kullanımı; C2’de anadili konuşan birine yakın bir hâkimiyet. Öğrencilerin çoğunun buna ihtiyacı yoktur ve kursların çoğu oraya götürmez.

Her seviye ne kadar sürer

Genellikle rehberli öğrenme saatiyle ölçülür: ders ya da yapılandırılmış çalışma saatleri, dili bunların dışında kullanarak geçirilen zaman hariç. Sınav kurumlarının tahminleri birbirine yakındır: A1 için yüz saat civarı, A2 için yüz saat daha; sonra basamaklar uzar, B1 için yaklaşık iki yüz saat daha, B2 için de aşağı yukarı o kadar. Seviyeler eşit aralıklı değildir; her biri, öncekilerin hepsinin toplamı kadar zaman ister.

Bu rakamlar diller arasındaki mesafeye göre değişir. Türkçe ile İngilizce birbirinden uzak dillerdir: farklı dil ailelerinden gelirler, kelime sıraları terstir ve ortak kelimeleri azdır. Türkçe konuşan biri, aynı seviyeye bir Fransızca ya da Almanca konuşandan genellikle daha fazla saatte ulaşır. Bunlar söz değil tahmindir ve saatlerin dili seyretmeye değil, üretmeye harcandığını varsayar.

Bir seviye ne zaman şişirilmiş olur

Bir seviye, üretebildiklerin için değil, gördüklerin için verildiğinde şişirilmiştir. Bir A2 kursunu bitirmek, A2’nin içeriğini görmüş olmak demektir. A2’nin görevlerini yerine getirebilmek demek değildir; ve sertifikası olan bu kadar çok insanın, sertifikanın onayladığı sohbeti yürütememesini açıklayan da tam bu farktır.

Türkiye’de bunun en bilinen örneği YDS’dir. YDS puanı bir CEFR seviyesi değildir: çoktan seçmeli bir okuma ve dilbilgisi sınavıdır, konuşmayı ve yazmayı hiç ölçmez. Yüksek bir YDS puanıyla toplantıda iki cümle kuramayan insanlar bu yüzden vardır. Anlama B1’deyken anlatma hâlâ A1’de olabilir ve anlaşılıp anlaşılmayacağına karar veren anlatmadır.

Bir seviyenin gerçek sınavı, o seviyenin tarif ettiği dili sıfırdan, ekranda hiçbir seçenek olmadan üretmektir: o seviyenin cümlelerini, istediği biçimler ve zamanlarla, normal bir hızda.

Kurs seviyeleri nasıl kullanıyor

Kurs CEFR’i izler. Her seviye bir ders dizisidir, her ders ihtiyaç duyduğu kelimeleriyle birlikte tek bir kuraldır ve bir seviye kurs sayfasında ancak dersleri yayımlandığı gün görünür, asla daha önce değil. İçinde ne varsa sayfada okunabilen odur: öğrettiği kurallar, kelimeler ve cümleler.

Bir seviyeyi geçmek bir üretim meselesidir. Her dersin her cümlesi senin kendin yazdığın, kelime kelime denetlenen bir cümledir ve her kelimenin, her biçimin ve her kuralın 1’den 7’ye kadar kendi seviyesi vardır; bu seviye yalnızca vakti geldiği gün onu doğru ürettiğinde yükselir. Yani “A2’deyim” demek, A2 derslerini açtığın anlamına gelmez. A1 ve A2’nin kelimeleri ve kurallarının senin olduğu, her biri için merdivenin gösterdiği seviyede sınandığı ve bunları tek tek görebildiğin anlamına gelir.

Bu, bir harf kazanmanın diğerlerinden daha yavaş bir yoludur ve harfin, ölçeğin söylediği anlama gerçekten geldiği tek yoldur.