Dolaylı sorular

Bir iş görüşmesinden sonra arkadaşlarımıza ne sorulduğunu anlatırız: They asked me why I wanted the job. They asked if I could start on Monday. Bunlar dolaylı (aktarılan) sorulardır: daha uzun bir cümlenin içinde sonradan aktarılan sorular. Aktarılan cümlelerde fiilin bir zaman geri gittiğini zaten biliyorsunuz (is → was, can → could). Sorularda da aynısı olur, ama üstelik sorunun yapısı da değişir.

Türkçede bu iş zaten bir yan cümleyle yapılır: Nereli olduğumu sordu, Fransızca bilip bilmediğimi sordu. Bu cümleler soru değildir, soru işareti almaz. İngilizcede de durum aynıdır: aktarılan soru artık bir soru değil, düz bir cümle parçasıdır. Farklı olan, İngilizcenin bunu Türkçedeki gibi ek ile değil, sözcük sırası ile göstermesidir.

Asıl değişiklik: soru sırası kaybolur

İngilizce doğrudan soruda fiil (ya da do, did, can, have…) öznenin önüne geçer. Aktarılan soruda bu olmaz: sıra düz cümleninkine döner, önce özne, sonra fiil. Sonda soru işareti değil nokta vardır.

do, does ve did düşer

Doğrudan sorudaki do, does, did yalnızca soruyu kurmak için oradadır; düz cümlenin buna ihtiyacı yoktur, bu yüzden aktarılan soruda kaybolur. Zamanı artık ana fiil kendisi taşır ve her zamanki gibi bir adım geri gider.

Evet/hayır soruları: if ya da whether

Soru sözcüğü olan bir soru (what, where, why, when, how, who, which) bu sözcüğü aktarılan kısmın başında tutar. Evet/hayır sorusunun soru sözcüğü yoktur; Türkçe bunu -ıp -madığını ya da … mı diye ile çözer, İngilizce ise başa if ya da whether koyar. Burada ikisi aynı anlamdadır; whether biraz daha resmîdir ve or not ile genelde o seçilir.

En sık kullanılan aktarma fiili ask'tir. Ardından kişi gelebilir (She asked me where…) ya da doğrudan devam edebilir (She asked where…). Wanted to know ve wondered da aynı şekilde kullanılır: He wanted to know how much experience I had.

Türkçe konuşanın tuzağı diye'dir: “Nerelisin?” diye sordu derken soru olduğu gibi kalır, ve bu alışkanlık İngilizceye She asked me where was I from ya da She asked where are you from olarak taşınır. Soruyu olduğu gibi bırakmayın; yeniden kurun: She asked me where I was from, He asked what I wanted. Her aktarılan soruda üç şeyi kontrol edin: Özne soru sözcüğünün (ya da if/whether'ın) hemen arkasında mı? do/does/did yok mu? Soru işareti yok mu? Üçü de evetse cümle doğrudur.

Buradaki if bir şart değildir: eğer anlamı taşımaz, Türkçedeki -ıp -madığını ya da mı diye karşılığıdır. He asked if I spoke French = Fransızca bilip bilmediğimi sordu. Ayrıca aktarılan sorunun önüne that koymayın; that yalnızca aktarılan ifadelere aittir: He said that he was busy, ama He asked if I was busy.