Nesne almayan iki kelimelik fiiller

I get up at seven ve She wakes up early cümlelerini zaten biliyorsunuz. Bu fiillerin her biri iki kelimeden oluşur. get tek başına almak ya da olmak demektir, get up ise yataktan kalkmak. Türkçede buna yakın bir yapı var: dışarı çıkmak, geri gelmek, aşağı inmek. Yalnız iki fark var. İngilizcede küçük kelime fiilden sonra gelir (go out, come back). Ayrıca bu ikili çoğu zaman Türkçede tek bir fiile karşılık gelir: get up = kalkmak, wake up = uyanmak, sit down = oturmak.

Fiilin arkasındaki bu küçük kelimeye parçacık (particle) denir. Bu dersteki parçacıklar up, down, out ve back. Parçacık fiilin bir parçasıdır, o yüzden ikisini birlikte öğrenin ve birlikte söyleyin.

Fiil değişir, parçacık hiç değişmez

Present simple ve past simple için bildiğiniz her şey burada da geçerli, ama yalnızca fiil için. Fiil he ve she ile -s alır, geçmiş zamana girer, -ing alır. Türkçede ekler kelimenin sonuna eklenir, ama burada ekleri ikilinin sonuna değil fiile ekleyin: gets up doğrudur, get ups değil. Parçacık her cümlede aynen kalır.

Parçacık fiilin hemen arkasında durur

Türkçede zaman ve yer fiilden önce gelir (altıda kalkarım). İngilizcede ise fiil ve parçacık birlikte, zaman ve yer de onlardan sonra gelir: I get up at six, we go out on Saturday, he comes back late. Fiil ile parçacığın arasına hiçbir şey girmez. Sıklık zarfı ise her fiilde olduğu gibi ikilinin önünde durur: I always wake up early.

• I get up at six. - I get at six up değil
• She goes out every evening. - önce parçacık, sonra zaman
• They never sit down. - never her zamanki gibi fiilden önce

Parçacıktan sonra nesne yok

Bu dersteki fiiller nesne almaz, tıpkı Türkçedeki karşılıkları gibi: kalkmak, uyanmak, oturmak, dışarı çıkmak, geri gelmek. Hareketin tamamı bu kadardır. Bu yüzden cümle parçacıkla bitebilir ve sık sık da biter: Sit down. I'm going out. When do you come back?

Parçacık mı, edat mı?

Aynı küçük kelimeler edat da olabilir. O zaman fiilin parçası değildirler. he goes up the stairs cümlesinde up kişinin nereye gittiğini söyler ve arkasından bir isim gelir: up the stairs (merdivenden yukarı). he gets up cümlesinde ise up fiili tamamlar ve arkasından hiçbir şey gelmez. Ayırt etmenin kolay bir yolu var: parçacıkla cümle bitebilir, edatla bitemez.

Türkçede tek bir fiil kullandığınız için parçacığı unutmak kolaydır. kalkmak için yalnızca get, uyanmak için yalnızca wake demeyin: I get at seven bir şey anlatmaz, I wake at seven de kulağa tuhaf gelir. Her ikiliyi arasında boşluk olan tek bir kelime gibi öğrenin. Türkçe sırayı izleyip zamanı ikilinin içine sokmayın: her zaman get up early deyin, asla get early up demeyin. Bir de şuna dikkat edin: get up yataktan kalkmaktır, stand up ise ayağa kalkmak.

Gününüzün iki kelimelik fiilleri