mustn't ile don't have to

Geçen derste must ile have to ifadelerinin neredeyse aynı şeyi söylediğini gördün: bir şey gerekli. Olumsuz hâllerinde yolları ayrılır. Burada Türkçe sana yardım eder, çünkü aynı ayrım Türkçede de var. mustn't Türkçedeki -memeli ekine karşılık gelir ve eylemi yasaklar. don't have to ise zorunda değil / gerek yok demektir ve seçimi sana bırakır.

İki cümle, iki ayrı mesaj

• You mustn't tell him the code. — Şifreyi söylemek yasak. Söyleme.
• You don't have to tell him the code. — Söylemek gerekli değil. İstersen söylersin, istersen söylemezsin. Karar senin.

Olumsuzluğun nereye düştüğüne bak. söyle-me-meli biçiminde olumsuzluk eylemin kendisindedir ve eylemi yasaklar. zorunda değil biçiminde değil zorunluluğu ortadan kaldırır. İngilizce de aynı şekilde çalışır: mustn't eyleme HAYIR der. don't have to zorunluluğu kaldırır: kimse seni zorlamaz ama kimse engellemez de.

Tablodaki base form, fiilin yalın hâli demektir (wear, park, wait): önüne to gelmez, sonuna ek almaz.

doesn't have to

have to sıradan bir fiil gibi davranır, yani olumsuzunu geniş zamandaki öteki fiiller gibi do ile kurar. He, she, it ya da tek bir kişiyle doesn't have to (does not have to) kullan. have ise yalın kalır: He doesn't have to come doğrudur, he doesn't has to asla doğru değildir. mustn't hiç değişmez: I mustn't, she mustn't, they mustn't.

can't — gündelik dilde yasak

Türkçede burada sigara içemezsin bir yasak bildirir. İngilizcede can't konuşmada tam olarak böyle kullanılır: You can't smoke in the hospital. cümlesi orada sigara içmenin yasak olduğunu söyler. mustn't daha serttir. Yazılı uyarılarda, talimatlarda ve konuşanın kendi güçlü duygusunu dile getirirken kullanılır (You mustn't touch those wires!).

Geçmişte: didn't have to

must fiilinin geçmiş biçimi yoktur, have to fiilinin vardır. Geçmişte gerekli olmayan bir şey için her kişiyle didn't have to (did not have to) + yalın fiil kullan: I didn't have to go to hospital. She didn't have to pay for the course. Türkçedeki zorunda kalmadım ve gerek yoktu bunu anlatır. -memeliydin ise başka bir şeydir: 'yapmaman gerekirdi' diyerek eleştirir, didn't have to ile karşılanmaz.

İki tuzak var. 1) zorunda değilsin içindeki değil sözcüğünü be fiili sanıp You aren't have to ya da You haven't to deme. Olumsuz hâl her zaman don't / doesn't / didn't ile kurulur. 2) Uyarı yaparken don't have to kullanma: You don't have to swim here yalnızca yüzmenin isteğe bağlı olduğunu söyler. Yüzmek tehlikeliyse ya da kurallara aykırıysa You mustn't swim here ya da You can't swim here de. Kendine sor: eylem YASAK mı (mustn't / can't, Türkçedeki -memeli / -emez), yoksa yalnızca GEREKSİZ mi (don't / doesn't / didn't have to, zorunda değil)?